همزمان، در تهران، کاربری گوشی به دست بین چند فیلترشکن جابه‌جا می‌شود؛ یکی وصل نمی‌شود، دیگری کند است، سومی مدام قطع می‌شود. چند بار صفحه پلی‌استور را رفرش می‌کند تا شاید VPN تازه‌ای دانلود شود و ببیند آیا بالاخره اینترنت بین‌الملل برگشته یا نه.

فاصله میان این دو تصویر فقط تفاوت میان دو اپلیکیشن یا دو سطح فناوری نیست؛ تصویری از دو جهان متفاوت اینترنتی است.

جالب آنجاست که چین سال‌هاست برای بخشی از طرفداران محدودسازی اینترنت در ایران، نوعی الگو محسوب می‌شود؛ الگویی که در آن هم دولت کنترل بالایی بر فضای مجازی دارد و هم شرکت‌های بومی عظیمی مانند علی‌بابا، تنسنت و بایت‌دنس شکل گرفته‌اند.

اما گزارش تازه اکونومیست یک واقعیت مهم را یادآوری می‌کند:

چین پیش از آنکه اینترنت خود را محدود کند، یک اکوسیستم عظیم دیجیتال ساخت. اینترنت پرسرعت و ارزان گسترش داد، تجارت الکترونیک را عمومی کرد، غول‌های فناوری میلیارددلاری ایجاد کرد و اقتصاد دیجیتال خود را به بخشی از اقتصاد جهانی تبدیل کرد.

در واقع چین اول زیرساخت و بازار ساخت، بعد سراغ کنترل شدیدتر رفت.

حالا همان کشور وارد مرحله تازه‌ای شده که اکونومیست آن را «عصر عامل‌های هوشمند» توصیف می‌کند؛ دورانی که هوش مصنوعی در دل سوپراپ‌ها قرار گرفته و بخشی از خریدها، انتخاب‌ها و تصمیم‌های کاربران را انجام می‌دهد.

اما در ایران، هنوز مسئله بخش بزرگی از کاربران چیز دیگری است:

دسترسی پایدار.

وصل شدن.

کار کردن VPN.

و نگرانی از بازگشت دوباره محدودیت‌ها.

منتقدان می‌گویند همین‌جا تفاوت اصلی شکل می‌گیرد؛ جایی که در ایران محدودیت‌ها سریع‌تر از رشد اکوسیستم دیجیتال توسعه یافته‌اند. در شرایطی که هنوز بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین و کاربران عادی برای اتصال پایدار به اینترنت جهانی با مشکل مواجه‌اند، رسیدن به نسخه چینی اینترنت با تردیدهای جدی روبه‌روست.

ضمن آنکه حتی خود چین هم اینترنت جهانی را حذف نکرد. اقتصاد دیجیتال این کشور همچنان به تجارت جهانی، سرمایه خارجی و بازار بین‌المللی متصل ماند؛ موضوعی که نقش مهمی در رشد شرکت‌هایی مانند علی‌بابا، هواوی و بایت‌دنس داشت.

در چنین فضایی، فاصله میان اینترنتی که برای کاربر قهوه سفارش می‌دهد با اینترنتی که هنوز با فیلترشکن و اتصال ناپایدار دست‌وپنجه نرم می‌کند، فقط یک شکاف فنی نیست؛ بلکه تصویری از تفاوت در مسیر توسعه دیجیتال کشورهاست.