اقتصاد نامه|

روی کاغذ، عدد جذابی بود. در اقتصادی که تورم از سود وام بالاتر است، ۲۳ درصد حتی ارزان به نظر می‌رسد. اما مسئله از جایی شروع شد که خواست واقعاً وام بگیرد.

اولین بانک گفت باید میانگین حساب داشته باشی. بانک دوم ضامن رسمی خواست. بانک سوم گفت منابع تمام شده و باید در صف بماند. چند هفته رفت‌وآمد کرد؛ از گرفتن گردش حساب تا پیدا کردن ضامن و پر کردن فرم‌هایی که هر بار یک نقص تازه داشتند.

کم‌کم یک سوال در ذهنش شکل گرفت: وامی که روی تابلو بانک نوشته‌اند، اگر به دست خیلی‌ها نرسد، واقعاً چقدر ارزش دارد؟

آخرش خسته شد و سراغ همان تبلیغ‌هایی رفت که هر روز در اینستاگرام و سایت‌ها می‌دید؛ خرید قسطی، اعتبار فوری، وام آنلاین.

این بار خبری از صف طولانی و ضامن رسمی نبود. چند مدرک بارگذاری کرد، اعتبارسنجی شد و چند روز بعد توانست خریدش را انجام دهد. اما یک تفاوت مهم وجود داشت؛ هزینه واقعی این پول خیلی بیشتر از آن ۲۳ درصد معروف بود.

وقتی اقساط، هزینه اشتراک، کارمزد و مبلغی را که همان ابتدا از وام کم می‌شد حساب کرد، فهمید عدد واقعی چیز دیگری است. مثلاً برای وام ۱۰۰ میلیون تومانی، گاهی فقط حدود ۸۰ میلیون تومان به حسابش می‌آمد، اما باید اقساط ۱۰۰ میلیون تومان را پس می‌داد.

با این حال، هنوز هم احساس می‌کرد این مسیر برایش واقعی‌تر از وام بانکی بوده است. چون حداقل به پول رسیده بود.

این فقط تجربه او نیست. در سال‌های اخیر، بخشی از بازار وام در ایران آرام‌آرام از شعبه بانک‌ها به سمت پلتفرم‌های خرید قسطی حرکت کرده است. جایی که وام سریع‌تر و ساده‌تر پرداخت می‌شود، اما هزینه واقعی آن بالاتر است.

بعضی از دوستانش که مدت‌ها با همین پلتفرم‌ها خرید کرده‌اند، حالا می‌گویند اعتبار گرفتن برایشان راحت‌تر شده است. سابقه خرید و بازپرداخت، برایشان چیزی شبیه «سابقه اعتباری» ساخته؛ چیزی که در نظام بانکی سنتی ایران همیشه شفاف و در دسترس نبوده است.

همین موضوع باعث شده برای بخشی از کاربران، پلتفرم‌ها فقط محل خرید قسطی نباشند؛ بلکه تبدیل شوند به مسیری ساده‌تر برای دسترسی به اعتبار.

اینجاست که یک سوال مهم شکل می‌گیرد: آیا بهتر نیست به‌جای وام‌هایی با نرخ ظاهراً ارزان اما سخت‌دسترس، نظامی وجود داشته باشد که نرخ‌ها واقعی‌تر باشند اما دسترسی به اعتبار برای تعداد بیشتری از مردم ممکن شود؟

پاسخ این سوال ساده نیست. وام ارزان در اقتصادی تورمی همیشه متقاضی زیادی دارد و همین موضوع صف می‌سازد. از طرف دیگر، وام‌های گران‌تر پلتفرمی هم می‌توانند فشار بیشتری به خانوار وارد کنند.

اما تجربه این سال‌ها یک واقعیت را روشن‌تر کرده است؛ برای بسیاری از مردم، سرعت و امکان دسترسی به پول، گاهی مهم‌تر از عددی است که روی تابلو سود نوشته شده است.