به گزارش اقتصادنامه، اقتصاد دیجیتال صرفاً به معنای توسعه فناوری و ارائه خدمات بر بسترهای دیجیتال نیست؛ بلکه شکل جدیدی از تعامل، تصمیم‌گیری و ارائه خدمات است که تحقق آن به زیرساخت‌های دقیق، به‌روز و قابل اعتماد نیاز دارد. در این میان، «هویت مکانی» یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌هایی است که شاید کمتر از سایر مؤلفه‌های اقتصاد دیجیتال دیده شده باشد، اما بخش قابل توجهی از خدمات و فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی بدون آن، امکان تحقق کامل و دقیق نخواهد داشت.

در دنیای واقعی، هر فرد، کسب‌وکار، ساختمان و خدمت، در یک مکان مشخص قرار دارد. بنابراین، همان‌گونه که در فضای دیجیتال، هر موجودیت نیازمند یک شناسه مشخص است، در فضای واقعی نیز هر مکان باید دارای هویتی منحصربه‌فرد، استاندارد و قابل اتکا باشد. نشانی استاندارد و کدپستی، در واقع شناسه هویتی مکان در دنیای واقعی هستند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم بخش مهمی از اقتصاد دیجیتال بر مبنای «مکان» شکل می‌گیرد؛ از تجارت الکترونیکی و توزیع کالا گرفته تا بانکداری دیجیتال، خدمات شهری، حمل‌ونقل هوشمند، امداد و نجات و ارائه خدمات دولت هوشمند. هرچه اطلاعات مکانی دقیق‌تر و به‌روزتر باشد، امکان ارائه خدمات نیز سریع‌تر، کم‌هزینه‌تر و هدفمندتر خواهد بود.

از این منظر، هویت مکانی را باید فراتر از یک آدرس یا یک کد چندرقمی دید. هویت مکانی، بخشی از زیرساخت حکمرانی داده‌محور و یکی از الزامات تحقق دولت هوشمند است؛ زیرساختی که می‌تواند ارتباط میان داده‌های دستگاه‌های مختلف را با یک نقطه مشخص در جغرافیا برقرار کند و تصویر دقیق‌تری از واقعیت‌های سرزمینی در اختیار نظام تصمیم‌گیری کشور قرار دهد.

پروژه ملی «جی‌نف» در شرکت ملی پست، با همین رویکرد در حال توسعه است؛ ایجاد یک پایگاه یکپارچه و قابل اتکا از نشانی‌ها و اطلاعات مکانی اماکن کشور که بتواند مبنایی برای ارائه خدمات دقیق‌تر و تصمیم‌گیری هوشمندانه‌تر در بخش‌های مختلف باشد. فلسفه جی‌نف صرفاً ساماندهی نشانی‌ها نیست؛ هدف نهایی، ایجاد زیرساختی است که داده‌های مکانی را به یکی از اجزای اصلی زیست‌بوم دیجیتال کشور تبدیل کند.

البته هویت مکانی، یک داده ثابت و ایستا نیست. شهرها توسعه پیدا می‌کنند، ساختمان‌ها ساخته یا تخریب می‌شوند، کاربری اماکن تغییر می‌کند و کسب‌وکارها جابه‌جا می‌شوند. بنابراین، اعتبار این زیرساخت ملی در گرو به‌روزرسانی مستمر داده‌های مکانی است. اینجاست که شبکه گسترده و مویرگی شرکت ملی پست، به دلیل حضور روزانه در نقاط مختلف کشور، می‌تواند نقشی منحصربه‌فرد در پایش و به‌روزرسانی اطلاعات مکانی ایفا کند.

زیرا شبکه پستی صرفاً شبکه‌ای برای جابه‌جایی مرسولات نیست؛ این شبکه در حقیقت یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های ارتباطات فیزیکی کشور است که هر روز با میلیون‌ها نقطه مکانی و بخش‌های مختلف جامعه و اقتصاد در ارتباط است. این ظرفیت می‌تواند در خدمت ایجاد و به‌روزرسانی یک «نقشه زنده» از اماکن، نشانی‌ها و تغییرات مکانی کشور قرار گیرد.

از سوی دیگر، آینده خدمات هوشمند در گرو اتصال هویت مکانی به سایر شناسه‌ها و داده‌های کشور است. زمانی که بتوان داده‌های مختلف را به یک مکان مشخص متصل کرد، ظرفیت‌های تازه‌ای در حوزه‌هایی مانند مدیریت بحران، امدادرسانی، برنامه‌ریزی شهری، توزیع خدمات عمومی، توسعه تجارت الکترونیکی و مدیریت منابع ایجاد خواهد شد.

تصور کنید در یک موقعیت اضطراری، مکان دقیق یک تماس یا یک درخواست خدمت، بدون نیاز به دریافت نشانی به‌صورت شفاهی شناسایی شود؛ یا تصمیم‌گیران بتوانند بر اساس داده‌های مکانی، نیاز یک منطقه به مدرسه، مرکز درمانی، خدمات شهری یا زیرساخت‌های جدید را با دقت بیشتری ارزیابی کنند. این‌ها بخشی از ظرفیت‌هایی است که از پیوند میان «هویت مکانی» و «داده» ایجاد می‌شود.

از همین رو، معتقدم هویت مکانی باید به‌عنوان یک دارایی ملی و زیرساخت پایه اقتصاد دیجیتال مورد توجه قرار گیرد. همان‌گونه که شناسه‌های دیجیتال در فضای مجازی امکان شناسایی و تعامل را فراهم می‌کنند، نشانی استاندارد و کدپستی نیز امکان شناسایی و تعامل دقیق با مکان در جهان واقعی را فراهم می‌آورند.

در این مسیر، شرکت ملی پست خود را صرفاً متولی کدپستی و نشانی نمی‌داند؛ بلکه نقش خود را در آینده، ایجاد و صیانت از زیرساخت هویت مکانی کشور و فراهم‌کردن امکان بهره‌برداری از این سرمایه ملی در زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال تعریف می‌کند.

تحقق این هدف، البته منوط به همکاری همه دستگاه‌های مرتبط است. هویت مکانی زمانی بیشترین ارزش را ایجاد می‌کند که داده‌های آن در یک زیست‌بوم یکپارچه و با رعایت الزامات حکمرانی داده، امنیت و حریم خصوصی، در خدمت مردم، کسب‌وکارها و نظام تصمیم‌گیری کشور قرار گیرد.

امروز، اقتصاد دیجیتال بیش از هر زمان دیگری به یک «نشانی دقیق از دنیای واقعی» نیاز دارد. آینده خدمات هوشمند، تجارت الکترونیکی، شهر هوشمند و حکمرانی داده‌محور، بدون داده‌های مکانی دقیق و به‌روز، کامل نخواهد شد.

هویت مکانی، حلقه اتصال دنیای واقعی به اقتصاد دیجیتال است و جی‌نف، به‌عنوان پایگاه نشانی استاندارد مکان‌محور، می‌تواند مهم‌ترین زیرساخت این اتصال در کشور باشد.


محمد احمدی، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ملی پست