
به گزارش اقتصادنامه به نقل از روابط عمومی شرکت فولاد هرمزگان، پنل اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد، از مدیریت پسماند تا خلق ارزش اقتصادی در بیست و سومین نمایشگاه ایران متافو و در غرفه فولاد هرمزگان با اجرای شاهین زارع، مدیر متالورژی، طراحی و توسعه محصولات شرکت فولاد هرمزگان و حضور رضا بارانپویان مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان، حجت سمائی معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه، مسعود هراتیان مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه و اردشیر پورشعبان عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی برگزار شد.
مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان:
اقتصاد چرخشی، مسیر فولاد هرمزگان برای بازیابی منابع و خلق ارزش افزوده
رضا باران پویان، مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان در پنل اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد، از مدیریت پسماند تا خلق ارزش اقتصادی با اشاره به رویکرد مدیریتی فولاد هرمزگان در زمینه توسعه اقتصاد چرخشی تصریح کرد: از زمان انتصاب مهندس رحیم بهعنوان مدیرعامل شرکت فولاد هرمزگان، حرکت به سمت اقتصاد چرخشی و استفاده حداکثری از ظرفیت منابع موجود، بهعنوان یکی از محورهای مورد تأکید مدیریت ارشد شرکت قرار گرفته است.
وی افزود: حتی اگر صنعت فولاد با محدودیتهای فعلی نیز مواجه نبود، حرکت به سمت اقتصاد چرخشی میتوانست در دستور کار قرار گیرد؛ چراکه محدودیتها گاهی زمینهساز رشد و نوآوری میشوند و صنایع را به بازنگری در شیوه استفاده از منابع و بهرهبرداری حداکثری از ظرفیتهای موجود سوق میدهند.
مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان، با تشریح سه محور اصلی مورد تاکید مدیرعامل فولاد هرمزگان در این حوزه گفت: نخستین محور، شناسایی ضایعات و اقلامی است که قابلیت بازگشت به چرخه تولید را دارند و میتوان با انجام اقدامات لازم، بار دیگر از آنها استفاده کرد.
بارانپویان ادامه داد: محور دوم، بررسی و اصلاح فرآیندهای تولید با هدف کاهش نرخ مصرف مواد اولیه و به حداقل رساندن ضایعات ایجادشده در فرآیند تولید است. اجرای این رویکرد علاوه بر کاهش هزینهها، میتواند بهرهوری منابع را افزایش دهد و از اتلاف مواد اولیه جلوگیری کند.
وی سومین محور را شناسایی و احیای اقلام راکد و بلااستفاده انبارها عنوان کرد و افزود: این موضوع از جمله اقداماتی است که در صنایع کمتر مورد توجه قرار میگیرد، اما با نگاه جدیدی که مدیریت عامل به این حوزه داشتهاند، زمینه پیگیری جدی آن در فولاد هرمزگان فراهم شده است.
بارانپویان با تاکید بر ظرفیت اقتصادی داراییهای راکد اظهار کرد: بسیاری از اقلام موجود در انبارها که در حال حاضر بهعنوان ضایعات یا کالاهای بلااستفاده شناخته میشوند، همچنان قابلیت ایجاد ارزش اقتصادی دارند. بخشی از این اقلام با انجام تعمیرات و بازسازی میتوانند مجددا به چرخه مصرف بازگردند و برخی دیگر نیز قابلیت فروش دارند. منابع حاصل از فروش این تجهیزات و اقلام نیز میتواند برای تامین مواد و تجهیزات مورد نیاز شرکت مورد استفاده قرار گیرد.
مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان ، در تشریح نمونههایی از این ظرفیتها در فولاد هرمزگان گفت: در حال حاضر حدود ۷۲ تن لاستیک ضایعاتی، کابل مسی، ۲۶ دستگاه پمپ کفکش و ۱۴ دستگاه شلکور در مجموعه وجود دارد که با بررسی کارشناسی میتوان برای بازیابی، تعمیر، بازگشت به چرخه مصرف یا فروش آنها برنامهریزی کرد.
وی در پایان عنوان کرد: توسعه این رویکرد از یکسو زمینه افزایش ارزش اقتصادی داراییهای موجود و ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای فولاد هرمزگان را فراهم میکند و از سوی دیگر، میتواند به الگویی قابل توسعه برای سایر صنایع مشابه تبدیل شود. بهرهگیری موثر از منابع و داراییهای راکد، علاوه بر کاهش هزینههای تولید، مسیر تازهای برای ارتقای بهرهوری و تحقق اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد ایجاد خواهد کرد.
معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه:
صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه به دنبال پیوند نوآوریهای دانشبنیان با نیازهای صنعت
معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه، با اشاره به سرمایهگذاری این صندوق در شرکتهای فعال حوزه اقتصاد چرخشی، از تلاش برای تسریع ورود فناوریهای نوآورانه به فرآیندهای صنعتی خبر داد و گفت: از مجموع حدود ۳۰ شرکت حاضر در سبد سرمایهگذاری صندوق، نزدیک به یکسوم در حوزه اقتصاد چرخشی فعالیت دارند و بخشی از این همکاریها به انعقاد قرارداد با فولاد مبارکه منجر شده است.
حجت سمائی، در پنل تخصصی «اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد؛ از مدیریت پسماند تا خلق ارزش اقتصادی» در غرفه فولاد هرمزگان، با تشریح ماموریت صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر فولاد مبارکه تصریح کرد: توسعه فناوری و نوآوری از طریق بهرهگیری از ظرفیتهای اکوسیستم نوآوری، یکی از اهداف اصلی شکلگیری این صندوق است. در این چارچوب، رصد فناوریهای نوظهور، شناسایی شرکتهای دانشبنیان توانمند و استفاده از ظرفیت دانشگاهها و مراکز علمی دنبال میشود تا فناوریهای جدید از محیطهای پژوهشی و فناورانه به عرصه صنعت راه پیدا کنند.
وی افزود: یکی از چالشهای مهم در مسیر توسعه صنعتی، فاصله میان توانمندی شرکتهای فناور و نیازهای واقعی واحدهای تولیدی است. صندوق تلاش میکند با شناسایی فناوریهای دارای قابلیت توسعه و سرمایهگذاری روی آنها، این فاصله را کاهش دهد و زمینه بهرهگیری صنعت از دستاوردهای نوآورانه را فراهم کند.
تغییر نگاه به اقتصاد چرخشی، از بازیافت تا اصلاح فرآیند تولید
وی با تاکید بر اینکه اقتصاد چرخشی نباید به بازیافت و مدیریت ضایعات محدود شود، اظهار کرد: سطح بلوغ اقتصاد چرخشی در یک مجموعه صنعتی تعیینکننده نوع اقدامات و فناوریهایی است که برای تحقق آن مورد استفاده قرار میگیرند. اگر این مفهوم را صرفا در مدیریت پسماند و ضایعات خلاصه کنیم، در واقع تنها به سطح ابتدایی آن توجه کردهایم.
معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه خاطرنشان کرد: در رویکردهای پیشرفتهتر، بازطراحی محصولات و بازنگری در فرآیندهای تولید اهمیت پیدا میکند. در چنین الگویی، از همان ابتدای طراحی و تولید تلاش میشود مصرف مواد اولیه کاهش یابد، اتلاف منابع به حداقل برسد و بهرهوری انرژی افزایش پیدا کند.
وی تصریح کرد: بر همین اساس، دامنه سرمایهگذاری صندوق به فناوریهای مرتبط با بازیافت محدود نیست. فناوریهایی که بتوانند بدون تمرکز مستقیم بر بازیافت، از طریق بهینهسازی فرآیندهای تولید موجب کاهش مصرف مواد اولیه و انرژی شوند نیز در زمره فناوریهای مرتبط با اقتصاد چرخشی قرار میگیرند و از ظرفیت سرمایهگذاری برخوردارند.
کاهش ریسک نوآوری، حلقه اتصال شرکتهای فناور به صنایع بزرگ
سمائی با اشاره به موانع ورود فناوریهای جدید به صنایع بزرگ گفت: شرکتهای دانشبنیان و فناور از چابکی و توانمندی بالایی در توسعه فناوری برخوردارند، اما ورود محصولات آنها به مجموعههای بزرگ صنعتی با چالشهایی همراه است. واحدهای تولیدی به دلیل حساسیت فرآیندها و ضرورت حفظ پایداری تولید، در پذیرش فناوریهای جدید ملاحظات خاص خود را دارند.
وی افزود: صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر در این میان نقش تسهیلگر و واسط را بر عهده دارد. با پذیرش بخشی از ریسکهای مالی و فناورانه و ایجاد ارتباط میان شرکتهای نوآور و واحدهای صنعتی، تلاش میکنیم شرایط لازم برای آزمودن و بهکارگیری فناوریهای جدید فراهم شود.
معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه، با اشاره به ظرفیت بازار فناوریهای توسعهیافته گفت: بازار محصولات و فناوریهای شرکتهای سرمایهپذیر به گروه فولاد مبارکه محدود نمیشود و بسیاری از صنایع دیگر نیز میتوانند مشتری و بهرهبردار این فناوریها باشند. به همین دلیل، نقش صندوق تنها تأمین سرمایه نیست، بلکه ایجاد ارتباط میان شرکتهای فناور و صنایع مختلف و کمک به توسعه بازار برای محصولات نوآورانه نیز بخشی از ماموریت آن محسوب میشود.
مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه:
فولاد مبارکه به دنبال عبور از بازیافت سنتی و استقرار الگوی جامع اقتصاد چرخشی
مسعود هراتیان، مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه در پنل تخصصی «اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد؛ از مدیریت پسماند تا خلق ارزش اقتصادی» دربیستوسومین نمایشگاه بینالمللی ایران متافو و درغرفه فولاد هرمزگان، با اشاره به برداشتهای محدود از مفهوم اقتصاد چرخشی گفت: گاهی اقتصاد چرخشی به مدیریت پسماند و مسائل زیستمحیطی تقلیل داده میشود؛ در حالی که این مفهوم بسیار گستردهتر است. اگرچه مدیریت پسماند و حفاظت از محیط زیست اهمیت زیادی دارند، اما اقتصاد چرخشی در سطحی فراتر، به مدیریت منابع و ایجاد ارزش اقتصادی از ظرفیتهای موجود میپردازد.
وی با تفکیک مفهوم اقتصاد چرخشی از اقتصاد بازیافتی افزود: بازیافت یکی از سطوح اقتصاد چرخشی است؛ به این معنا که پس از مصرف و تولید، مواد دوباره جمعآوری و بازیافت میشوند. اما رویکرد پیشرفتهتر اقتصاد چرخشی، صرفا به بازیافت محدود نیست، بلکه بر مدیریت منابع، افزایش بهرهوری، توسعه فرهنگ چرخشی و استفاده از فناوری و نوآوری برای خلق ارزش جدید تمرکز دارد.
اقتصاد چرخشی در کنار تحول دیجیتال و مواد پیشرفته، سه پیشران نوآوری فولاد مبارکه
مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه با اشاره به جایگاه این رویکرد در برنامههای نوآوری شرکت تصریح کرد: بر اساس بررسیهای انجامشده، سه محور اقتصاد چرخشی، تحول دیجیتال و مواد پیشرفته بهعنوان پیشرانهای اصلی نوآوری در فولاد مبارکه تعریف شدهاند. اقتصاد چرخشی نیز بر همین اساس و با نگاهی جامعتر از بازیافت سنتی در دستور کار قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در این رویکرد تلاش میکنیم علاوه بر مدیریت بهینه منابع، فرهنگ اقتصاد چرخشی را در مجموعه توسعه دهیم و با بهرهگیری از فناوری و نوآوری، زمینه خلق ارزش اقتصادی را فراهم کنیم. در همین راستا، کاربردهای مختلف اقتصاد چرخشی در مجموعه بررسی شده و این مطالعات همچنان ادامه دارد.
هراتیان با اشاره به اقدامات در حال انجام برای تدوین نقشه راه اقتصاد چرخشی گفت: در حال حاضر کارگروه فرهنگ و استراتژی در این حوزه فعالیت میکند تا پس از تکمیل مطالعات، پروژههای پیشنهادی بر اساس دو معیار اصلی ارزشآفرینی و امکانپذیری اولویتبندی شوند.
وی افزود: خروجی این فرآیند، شکلگیری سبدی از پروژههای اجرایی خواهد بود که متناسب با میزان ارزش اقتصادی و امکان تحقق آنها رتبهبندی میشوند. سپس پروژههای اولویتدار برای دریافت بودجه و ورود به مرحله اجرا معرفی خواهند شد.
یکپارچهسازی نقشه راه فناوری و اقتصاد چرخشی
مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه در ادامه به اهمیت هماهنگی برنامههای توسعه فناوری با راهبردهای اقتصاد چرخشی اشاره کرد و گفت: پیش از این، نقشه راه فناوری فولاد مبارکه تدوین شده بود که در ادامه مورد بازنگری و بهروزرسانی قرار گرفت. اکنون تلاش میکنیم نقشه راه فناوری و نقشه راه اقتصاد چرخشی را در قالب یک چارچوب یکپارچه تدوین کنیم.
هراتیان خاطرنشان کرد: هدف این است که در یک نقشه راه جامع، هر سه پیشران اصلی نوآوری شامل اقتصاد چرخشی، تحول دیجیتال و مواد پیشرفته بهصورت همزمان دیده شوند تا اقدامات و پروژههای مختلف بر اساس این محورها تعریف و دنبال شوند.
وی در پایان عنوان کرد: یکپارچهسازی این راهبردها میتواند به هدفمند شدن پروژههای نوآورانه، استفاده مؤثرتر از منابع و هدایت سرمایهگذاریها به سمت طرحهایی منجر شود که بیشترین ارزش اقتصادی و فناورانه را برای فولاد مبارکه ایجاد میکنند.
عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی:
اقتصاد چرخشی، راهبردی ضروری برای عبور صنعت فولاد از اقتصاد خطی و محدودیت منابع
اردشیر پورشعبان، عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی در پنل تخصصی «اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد؛ از مدیریت پسماند تا خلق ارزش اقتصادی» در غرفه فولاد هرمزگان، همزمان با بیستوسومین نمایشگاه بینالمللی ایران، اشاره به اینکه صنایع فولاد و معدن بهطور سنتی بر مبنای الگوی اقتصاد خطی فعالیت کردهاند، افزود: در اقتصاد خطی، مواد اولیه وارد فرآیند تولید میشوند و بخش قابل توجهی از خروجی به شکل پسماند و باطله از چرخه خارج میشود؛ اما در اقتصاد چرخشی تلاش میکنیم خروجی یک فرآیند را به ورودی فرآیندی دیگر تبدیل کنیم و از این طریق ضمن خلق ارزش اقتصادی، مصرف منابع و انرژی را کاهش دهیم و به حفظ محیط زیست کمک کنیم.
وی با تشریح نقش دانشگاهها در تحقق اقتصاد چرخشی خاطرنشان کرد: دانشگاهها در این مسیر مسئولیت مهمی بر عهده دارند. نخستین گام، شناسایی و شناسنامهدار کردن پسماندهاست. تا زمانی که ماهیت، ویژگیها و ظرفیتهای یک پسماند بهدرستی مشخص نشده باشد، نمیتوان برای بازیابی و استفاده مجدد از آن برنامهریزی کرد. بنابراین باید ابتدا بدانیم چه نوع پسماندی در اختیار داریم و متناسب با ویژگیهای آن چه راهکاری برای مدیریت و تبدیل آن به مادهای ارزشمند وجود دارد.
پورشعبان ادامه داد: محور دوم، انجام فعالیتهای تحقیق و توسعه و پژوهشهای کاربردی است. دانشگاهها میتوانند از طریق پایاننامههای دانشجویی و طرحهای تحقیقاتی استادان در این زمینه نقشآفرینی کنند. در جهاد دانشگاهی نیز رویکرد اصلی، پژوهش مسئلهمحور است؛ به این معنا که ابتدا مسائل و چالشهای واقعی کشور شناسایی میشوند و سپس فعالیتهای پژوهشی با هدف ارائه راهکار عملی برای رفع آنها انجام میگیرد.
وی ایجاد واحدهای پایلوت را از دیگر الزامات توسعه اقتصاد چرخشی دانست و گفت: پیش از ورود به مقیاس صنعتی، لازم است فناوریها و راهکارهای پیشنهادی در قالب پایلوت مورد آزمایش و صحتسنجی قرار گیرند. این اقدام کمک میکند هزینههای احتمالی و ریسک سرمایهگذاری در مراحل بعدی کاهش یابد و اطمینان بیشتری نسبت به امکان تبدیل پسماندها به محصولات اقتصادی حاصل شود.
عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی با اشاره به ضرورت تدوین قوانین و استانداردهای تخصصی در این حوزه اظهار کرد: یکی از چالشهای موجود، نبود چارچوب جامع و استانداردهای مشخص برای مدیریت و استفاده مجدد از پسماندها و باطلههای صنایع معدنی است. این خلأ نشان میدهد که دانشگاهها و مراکز پژوهشی باید در زمینه تدوین استانداردها، ضوابط فنی و دستورالعملهای مورد نیاز پیشقدم شوند تا مسیر استفاده اقتصادی و ایمن از این مواد هموار شود.
پورشعبان به پنج جریان اصلی پسماند در صنعت فولاد اشاره کرد و گفت: در میان این جریانها، سرباره از نظر حجم و ظرفیت ایجاد چالشهای زیستمحیطی و همچنین فرصتهای اقتصادی اهمیت ویژهای دارد. علاوه بر آن، لجنهای صنعتی، پوستههای اکسیدی و پسماندهای آهکی نیز از جمله موادی هستند که باید با رویکرد علمی و فناورانه مورد بررسی و بازیابی قرار گیرند.
وی با اشاره به دستاوردهای پژوهشی جهاد دانشگاهی در این زمینه خاطرنشان کرد: در دانشگاه توانستهایم با انجام مطالعات و فعالیتهای تحقیقاتی، به تولید برخی محصولات از جمله پیگمنت از پسماندهای صنعتی دست پیدا کنیم. این محصولات آزمونهای مربوطه را با موفقیت پشت سر گذاشته و استانداردهای لازم را کسب کردهاند. همچنین در حوزه تولید کیک نیز اقدامات تحقیقاتی انجام شده و در حال حاضر توسعه فرآیند تولید آن در مقیاس پایلوت نیمهصنعتی در دستور کار قرار دارد.
عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی در پایان عنوان کرد: تحقق اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد نیازمند همکاری نزدیک صنعت، دانشگاه و مراکز پژوهشی است. با شناسایی علمی پسماندها، توسعه فناوریهای بازیافت، اجرای طرحهای پایلوت و تدوین استانداردهای لازم میتوان بخش قابل توجهی از مواد دورریز را به منابع اقتصادی تبدیل کرد و گام موثری در مسیر توسعه پایدار برداشت.
مطالب مرتبط
