پانچ در باغوحش شهر ایچیکاوا ژاپن به دنیا آمد؛ مادرش همان روز اول او را پس زد و گردن نگرفت. این بچه میمون ماکاک کوچک، با چشمان بزرگ و پر از ترس، کاملاً تنها ماند. بقیه گروه میمونها هم او را نپذیرفتند؛ گاهی گاز میگرفتند، میکشیدند یا فراریاش میدادند. کارکنان باغوحش برای اینکه از نظر روانی آسیب نبیند، یک عروسک پولیشی بزرگ شبیه اورانگوتان (که حالا همه بهش میگن «اُران ماما» یا مادر نارنجی) به او دادند.
پانچ به این عروسک چسبید؛ شبها بغلش میخوابد، روزها آن را با خودش میکشد، وقتی میترسد به آن پناه میبرد، حتی موقع غذا خوردن و بازی ولش نمیکند. ویدیوهایش مثل موج پخش شد: لحظهای که با ترس میدود سمت عروسک، لحظهای که بعد از یک حمله دوباره به آغوش نارنجی برمیگردد، لحظههایی که کمکم با بقیه میمونها بازی میکند و grooming (تمیز کردن مو) میگیرد. این تصاویر میلیونها بازدید گرفت، قلبها را آب کرد و هشتگهایی مثل #GanbarePunch (قوی باش پانچ) و #پانچ_کوچولو را ترند کرد.
چرا این داستان اینقدر قلبها را تسخیر کرد؟ چون پانچ آینهای شد برای درد مشترک همه ما: طرد شدن، تنهایی عمیق، نیاز به یک پناه امن — حتی اگر فقط یک عروسک نرم باشد. مردم در او خودشان را دیدند؛ کسی که در زندگی واقعی یا مجازی احساس طرد شدن میکند، به چیزی پناه میبرد تا تاب بیاورد. در ایران هم موج همدلی عجیبی راه افتاد: کامنتهای فارسی پر از «مثل خودم بود»، «کاش منم یه پناه داشتم»، «پانچ قوی باش، ما هستیم». میلیونها ایرانی که با فشارهای زندگی، ناامیدی یا تنهایی دستوپنجه نرم میکنند، ناگهان دور یک بچه میمون جمع شدند و اشک ریختند.
اما همینجا تناقض تلخ شروع میشود.
همان مردمی که برای پانچ اشک ریختند و نوشتند «کاش همه پناه داشته باشند»، در تایملاین توییتر فارسی با کوچکترین مخالفتی به هم حمله میکنند: فحشهای رکیک، برچسب «خائن»، «ریزشی»، «خودفروخته»، «ووک»، کوئوتهای تحقیرآمیز، بلاک دستهجمعی یا حتی تهدید. فضا چنان سمی شده که بسیاری از آدمهای معقول سکوت کردهاند، رفتهاند یا فقط لرک میکنند (یعنی فقط پستها و بحثها را میخوانند، اما بدون لایک، کامنت، ریتوییت یا شرکت در گفتگو حضور دارند؛ مثل سایهای خاموش که دیده نمیشود).
چرا این تناقض؟ همدلی با پانچ آسان است: او معصوم، بیدفاع، تهدیدی برای هویت هیچکس ندارد. اما همدلی با انسان مخالفنظر سخت است؛ چون هویت گروهی را به چالش میکشد، خشم فروخورده را تحریک میکند و الگوریتمها هم خشم را بیشتر پاداش میدهند. نتیجه؟ سرمایه اجتماعی ما — همان چیزی که جامعه را مثل یک گروه منسجم نگه میدارد — در حال فرسایش است.
سرمایه اجتماعی دو چهره اصلی دارد: یکی پیوندی (bonding) که روابط قوی درون گروههای شبیه به هم (مثل دوستان نزدیک یا همفکران ایدئولوژیک) را میسازد و کمک میکند افراد در سختیها دوام بیاورند؛ و یکی پلساز (bridging) که روابط بین گروههای متفاوت (با عقیده، طبقه یا دیدگاههای سیاسی مختلف) را ایجاد میکند و مثل پلی عمل میکند تا اطلاعات، فرصتها و همکاری گسترده جریان پیدا کند.
پانچ امروز دقیقاً در مرحله ساخت پل است: از پناه عروسک (پیوند موقت با چیزی امن) به سمت پذیرش تدریجی در گروه واقعی حرکت کرده؛ آغوش واقعی میگیرد، grooming میشود و کمکم بخشی از جمع میشود. اما ما در فضای مجازی اغلب فقط در پیوندهای بسته میمانیم: درون گروه خودیها محکم میشویم، اما به گروه مخالف مشت میزنیم. بدون پلساز قوی، جامعه نمیتواند پیشرفت کند — نوآوری کم میشود، اختلافات حل نمیشود، اعتماد کلی از بین میرود و توسعه (اقتصادی، سیاسی، فرهنگی) متوقف یا عقبماندگی میشود.
پانچ کوچولو دارد به ما درس میدهد: تابآوری واقعی یعنی اول به آغوش پناه ببری، بعد یاد بگیری چطور آغوش بدهی — نه فقط به شبیههای خودت، بلکه به کسانی که متفاوتاند. اگر ما هم این پل را نسازیم، نه تنها توسعهای در کار نخواهد بود، بلکه تنهاییمان عمیقتر میشود و خستگیمان بیشتر. اما اگر یاد بگیریم مثل پانچ آغوش واقعی پیدا کنیم، شاید روزی تایملاینمان پر شود از گفتگوهای سازنده به جای فحش و تخریب.
پانچ داره قوی میشه. حالا نوبت ماست.
.gif)
