آمار جدید سهم سیستم عامل‌های موبایل در ایران نشان می‌دهد در یک سال گذشته (فروردین ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵)، سهم کاربران آیفون از ترافیک اینترنت کشور ۱۸۰ درصد افزایش یافته و به حدود ۳۰ درصد رسیده است. در مقابل، سهم کاربران اندرویدی ۲۵ درصد سقوط کرده و از نزدیک ۹۰ درصد به ۶۷ درصد کاهش یافته است. به عبارت دیگر، از هر ده نفر کاربر اینترنت جهانی در ایران، سه نفر آیفون‌دار هستند؛ در حالی که پیش از این کمتر از یک نفر بود.

کارشناسان علت این تغییر را تشدید فیلترینگ و هزینه‌های بالای اینترنت آزاد می‌دانند که باعث شده «دسترسی به اینترنت جهانی» به یک کالای لوکس و طبقاتی تبدیل شود. برای اتصال به شبکه‌های جهانی حتماً باید از ابزارهای عبور از فیلتر (VPN یا کانفیگ) و اینترنت پرسرعت استفاده کرد که هزینه ماهیانه بالایی دارد. کسانی که توان خرید بیشتری دارند (اغلب کاربران آیفون) راحت‌تر این هزینه را می‌پردازند، اما بخش بزرگی از جامعه که گوشی‌های اندرویدی میان‌رده یا ارزان دارند، یا مصرف اینترنت خود را کم کرده‌اند یا عملاً فقط از شبکه‌های داخلی مثل ایتا، روبیکا و بله استفاده می‌کنند.

این پدیده فقط به اینترنت محدود نمی‌شود. در سال‌های اخیر، بسیاری از امکانات پایه‌ای در ایران طبقاتی شده‌اند: آموزش (کلاس‌های کنکور خصوصی چندمیلیونی)، خودرو (سهمیه‌بندی و قیمت‌های نجومی)، درمان و مسکن (دسترسی به پزشک خوب، داروی خارجی یا خانه در منطقه مرفه وابسته به جیب مردم است).

از منظر اقتصاد سیاسی، این تغییر تصادفی نیست. این وضعیت به نفع ارائه‌دهندگان ابزارهای عبور از فیلتر، اپراتورهای اینترنت و حتی برخی گروه‌های سیاسی که خواهان محدود شدن دسترسی طبقات پایین به اطلاعات هستند تمام می‌شود. شرکت‌های بزرگی مانند اپل نیز ضرر نمی‌کنند، چون کاربران مرفه همچنان از محصولاتشان استفاده می‌کنند.

اما پیامدهای خطرناک این روند عبارتند از:  بازتولید نابرابری: اینترنت آزاد ابزار آموزش، کسب درآمد، دسترسی به بازارهای جهانی و ارتباط با شبکه‌های حرفه‌ای است. وقتی فقط در اختیار مرفه‌ها باشد، فاصله طبقاتی تشدید می‌شود. فرزندان خانواده‌های کم‌درآمد از منابع آموزشی رایگان آنلاین محروم می‌شوند.

 شکل‌گیری «انحصار دانش»: جامعه‌ای که در آن دسترسی به حقیقت و اطلاعات به توان مالی گره بخورد، به سمت نظامی طبقاتی-اطلاعاتی حرکت می‌کند. در بلندمدت، این شکاف منجر به دو جامعه موازی می‌شود: یکی آگاه و متصل، دیگری محروم و خشمگین.

  هزینه‌های پنهان برای حاکمیت: در کوتاه‌مدت محدود شدن دسترسی طبقات پایین ممکن است برای برخی گروه‌ها «خوب» به نظر برسد، اما در میان‌مدت جامعه‌ای با شکاف اطلاعاتی عمیق، غیرقابل پیش‌بینی و ناپایدار می‌شود.

 این آمار فقط یک نمودار نیست؛ یک سند تاریخی است از لحظه‌ای که اینترنت در ایران از یک «فضای عمومی» به «امتیاز طبقاتی» تبدیل شد. اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، فرصت زندگی برابر برای همیشه طبقاتی می‌ماند. یک جمله برای به خاطر سپردن: «وقتی دسترسی به حقیقت گران شود، فقر از جیب به مغز کوچ می‌کند.»