جام جهانی معمولاً با نام قدرتهای بزرگ فوتبال شناخته میشود؛ برزیل، آرژانتین، آلمان، فرانسه یا انگلیس. اما یکی از اتفاقات جالب جام جهانی ۲۰۲۶ در روزهای نخست، حضور پررنگ کشورهایی است که در حالت عادی سهم اندکی از توجه رسانهای جهان دارند.
کیپورد برابر اسپانیا به تساوی رسید، مصر مقابل بلژیک امتیاز گرفت، عربستان برابر اروگوئه متوقف نشد و نیوزیلند مقابل ایران به تساوی رسید. حتی اگر این تیمها در نهایت به مراحل پایانی نرسند، اتفاق مهمتری در حال رخ دادن است؛ نام آنها در معرض دید صدها میلیون نفر قرار گرفته است.
در اقتصاد، مفهومی وجود دارد که به آن «اقتصاد توجه» گفته میشود. در این نگاه، توجه مخاطب یک منبع کمیاب و ارزشمند است. شرکتها برای به دست آوردن آن میلیاردها دلار صرف تبلیغات میکنند و کشورها نیز برای دیده شدن در جهان هزینههای هنگفتی برای نمایشگاهها، رویدادهای بینالمللی، کمپینهای گردشگری و برنامههای برندینگ ملی میپردازند.
جام جهانی یکی از معدود رویدادهایی است که این فرصت را در مقیاس جهانی فراهم میکند. در دوره ۲۰۲۲ قطر، فیفا اعلام کرد مجموع مخاطبان تلویزیونی مسابقات از مرز ۵ میلیارد نفر عبور کرده است. انتظار میرود جام جهانی ۲۰۲۶ با افزایش تعداد تیمها و مسابقات، رکوردهای جدیدی در تعداد بینندگان ثبت کند.
برای کشوری مانند اسپانیا یا آلمان، دیده شدن در سطح جهانی اتفاق تازهای نیست. اما برای کشورهایی مانند کیپورد، اردن یا کوراسائو، حضور در جام جهانی میتواند بزرگترین فرصت رسانهای تاریخ معاصرشان باشد.
طرفداران افزایش تعداد تیمهای جام جهانی دقیقاً به همین نکته اشاره میکنند. از نگاه آنها، فرمت ۴۸ تیمی فقط درآمد فیفا را افزایش نمیدهد؛ بلکه فرصت حضور و دیده شدن را میان کشورهای بیشتری توزیع میکند. در این روایت، جام جهانی جدید نوعی «دموکراتیکتر شدن فوتبال جهانی» است.
اما منتقدان نظر دیگری دارند. آنها میگویند در نهایت، توجه اصلی همچنان نصیب قدرتهای بزرگ میشود و بیشتر تیمهای کوچک پس از چند بازی حذف خواهند شد. از نگاه آنها، افزایش تعداد مسابقات بیش از هر چیز یک تصمیم اقتصادی برای فروش بلیت بیشتر، تبلیغات بیشتر و درآمد بیشتر بوده است.
با این حال، حتی منتقدان هم نمیتوانند یک واقعیت را انکار کنند؛ امروز نام کشورهایی روی تابلوهای جام جهانی دیده میشود که در دورههای قبل شاید هرگز فرصت حضور در چنین سطحی را نداشتند.
برای مخاطب ایرانی، این داستان فقط درباره فوتبال نیست. در جهانی که رقابت بر سر توجه روزبهروز شدیدتر میشود، دیده شدن خود به یک دارایی تبدیل شده است. همانطور که شرکتها برای جلب نگاه مشتریان رقابت میکنند، کشورها نیز برای جلب نگاه گردشگران، سرمایهگذاران و افکار عمومی جهان رقابت دارند.
شاید به همین دلیل باشد که برای برخی کشورها، مهمترین دستاورد جام جهانی نه صعود به دور بعد، بلکه چند هفته حضور در برابر چشم میلیاردها نفر باشد؛ فرصتی که اگر قرار بود از راه تبلیغات خریداری شود، احتمالاً صدها میلیون دلار هزینه داشت.
.gif)
