سیوسومین همایش سیاستهای پولی و ارزی امسال تنها یک گردهمایی تخصصی نبود؛ صحنهای بود که در آن رئیسجمهور، رئیسکل بانک مرکزی و وزیر اقتصاد، هر کدام تصویری متفاوت از وضعیت اقتصاد ایران ارائه کردند؛ یکی از عبور از بحران گفت، دیگری از واقعیتهای سخت تورم و نقدینگی و سومی از نبردی که به باور او تازه آغاز شده است.
همایش سالانه سیاستهای پولی و ارزی معمولاً محفلی برای طرح مباحث فنی بانکداران، اقتصاددانان و مدیران پولی کشور است؛ رویدادی که هر سال با ادبیاتی مشابه برگزار میشود و کمتر به صدر اخبار راه پیدا میکند. اما سیوسومین دوره این همایش از چند جهت متفاوت بود. نخست آنکه پس از یک وقفه و در شرایطی برگزار شد که اقتصاد ایران ماههای پرتنش و پرابهامی را پشت سر گذاشته است. تفاوت مهمتر اما حضور رئیسجمهور در کنار مدیران اقتصادی کشور بود؛ حضوری که نشان میداد دولت قصد دارد مستقیماً در روایتسازی از وضعیت اقتصاد نقش ایفا کند و مدیریت افکار عمومی درباره تورم، ارز و ثبات اقتصادی را صرفاً به بانک مرکزی واگذار نکند. حاصل این همایش، شکلگیری سه روایت متفاوت از یک اقتصاد واحد بود؛ روایتهایی که اگرچه در برخی نقاط همپوشانی داشتند، اما هر یک بر بخش متفاوتی از واقعیت اقتصاد ایران تأکید میکردند.
پزشکیان؛ دولت از عبور از بحران میگوید
مسعود پزشکیان سخنان خود را با ادای احترام به فرماندهان کشتهشده در جنگ آغاز کرد، اما خیلی زود وارد یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات اقتصاد ایران شد؛ موضوع ارز ترجیحی و رانتهای ناشی از آن.
او از شکلگیری رانتهای چند هزار میلیارد تومانی ناشی از تخصیص ارز ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی به برخی افراد و شرکتها سخن گفت؛ موضوعی که بیش از آنکه رنگوبوی یک گزارش فنی اقتصادی داشته باشد، به یک موضعگیری سیاسی و انتقادی شباهت داشت. رئیسجمهور تلاش کرد میان دولت خود و سیاستهای اقتصادی گذشته مرزبندی روشنی ترسیم کند و نشان دهد که دولت در مسیر متفاوتی حرکت میکند.
پزشکیان در ادامه با اشاره به صادرات حدود ۱۶ میلیون بشکه نفت در روزهای اخیر، این وضعیت را با دورهای مقایسه کرد که به گفته او صادرات نفت ایران برای حدود ۵۰ روز متوقف شده بود. او این موضوع را نشانهای از عبور کشور از یکی از دشوارترین مقاطع اقتصادی و بازگشت تدریجی به شرایط باثباتتر دانست.
رئیسجمهور همچنین از احتمال آزادسازی و بازگشت ۶ میلیارد دلار از منابع ایران در قطر سخن گفت و آن را نشانهای از تغییر شرایط بینالمللی و گشایش در برخی پروندههای اقتصادی ارزیابی کرد.
با این حال، در حالی که کالابرگ نیز یکی از محورهای مهم سخنان او بود، رئیسجمهور هیچ عدد، زمانبندی یا جزئیات اجرایی مشخصی درباره نحوه اجرای این سیاست ارائه نکرد. همین سکوت درباره ابعاد اجرایی طرح، خود به یکی از نکات قابل توجه سخنان او تبدیل شد؛ نشانهای از اینکه دولت هنوز درباره چگونگی اجرای این سیاست به جمعبندی نهایی نرسیده و آنچه فعلاً مطرح میشود بیشتر در سطح یک تعهد و وعده سیاسی قرار دارد تا یک برنامه عملیاتی مشخص.
همتی؛ روایت اقتصاد از دریچه آمار
اگر پزشکیان تلاش کرد تصویری امیدوارکننده از عبور اقتصاد از بحران ارائه دهد، عبدالناصر همتی با زبانی متفاوت سخن گفت؛ زبانی که بیش از هر چیز بر اعداد و شاخصهای اقتصادی تکیه داشت.
رئیسکل بانک مرکزی در سخنان خود تصویری از دشواریهای موجود اقتصاد ایران ارائه کرد؛ تصویری که در آن تورم ۵۳ درصدی، رشد ۵۲ درصدی نقدینگی و رشد منفی اقتصادی، مهمترین نشانههای تداوم مشکلات ساختاری اقتصاد کشور بودند.
او تلاش کرد همان روایتی را که رئیسجمهور با ادبیات سیاسی بیان کرده بود، از منظر دادهها و شاخصهای اقتصادی توضیح دهد. با این حال تأکید او بر واقعیتهای آماری، نشان میداد که از نگاه سیاستگذار پولی، عبور از بحران به معنای پایان مشکلات نیست.
همتی در بخش دیگری از سخنان خود بهطور غیرمستقیم به بحث ارز ترجیحی نیز واکنش نشان داد و چندین بار تأکید کرد که بانک مرکزی به هیچ عنوان به سیاست نرخهای ترجیحی و دستوری بازنخواهد گشت. این تأکید مکرر نشان میداد که بحث بازگشت به برخی سیاستهای گذشته همچنان در فضای تصمیمگیری اقتصادی کشور مطرح است و بانک مرکزی تلاش دارد موضع خود را در برابر آن روشن کند.
یکی از مهمترین اعداد مطرحشده از سوی او، ذخیرهسازی ۴.۵ میلیارد دلار ارز در دوره جنگ بود؛ رقمی که از نگاه دولت، پشتوانهای برای ادعای موفقیت در مدیریت شوکهای ارزی و حفظ ثبات نسبی بازار محسوب میشود.
در مجموع، همتی در این همایش نقش کسی را ایفا کرد که پشت روایتهای امیدوارکننده دولت، بر دشواریهای پابرجای اقتصاد و ضرورت احتیاط در ارزیابی شرایط تأکید میکند.
مدنیزاده؛ هشدار درباره آیندهای که بدون اصلاحات ساخته نمیشود
سومین روایت این همایش را سیدعلی مدنیزاده ارائه کرد؛ روایتی که نه بر گذشته متمرکز بود و نه صرفاً به توصیف وضعیت امروز میپرداخت، بلکه نگاه خود را به آینده دوخته بود.
وزیر اقتصاد در سخنانش تأکید کرد که اقتصاد ایران برای دستیابی به ثبات پایدار، نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری است؛ اصلاحاتی که بدون آنها نمیتوان به بهبود بلندمدت امیدوار بود.
شاید مهمترین جمله او این بود که «اکنون جنگ اقتصادی آغاز شده است»؛ جملهای که در کنار سخنان رئیسجمهور درباره عبور از بحران، معنای تازهای پیدا میکرد. اگر پزشکیان از پشت سر گذاشتن یک دوره سخت سخن میگفت، مدنیزاده هشدار میداد که چالش اصلی هنوز در پیش است.
او افق ۱۴۱۴ را بهعنوان چشمانداز اصلاحات اقتصادی مطرح کرد و از ضرورت اصلاح صندوق توسعه ملی، تقویت بازار سرمایه، توسعه صندوقهای ارزی و پیشبرد خصوصیسازی سخن گفت. برخلاف دو سخنران دیگر، مدنیزاده کمتر بر شاخصهای کوتاهمدت تمرکز داشت و بیشتر به اصلاح نهادها و ساختارهای اقتصادی پرداخت.
به همین دلیل سخنان او بیش از آنکه توصیفکننده وضعیت فعلی باشد، تلاشی برای ترسیم نقشه راه اقتصاد ایران در سالهای آینده به شمار میرفت.
یک دولت، سه روایت
آنچه در پایان سیوسومین همایش سیاستهای پولی و ارزی برجای ماند، نه اعلام یک سیاست تازه ارزی و نه رونمایی از یک بسته جدید پولی بود؛ بلکه کنار هم قرار گرفتن سه روایت متفاوت از اقتصاد ایران بود.
پزشکیان از عبور از بحران و بازگشت ظرفیتهای اقتصادی سخن گفت. همتی یادآوری کرد که تورم، نقدینگی و رشد ضعیف همچنان واقعیتهای انکارناپذیر اقتصاد کشور هستند. مدنیزاده نیز هشدار داد که بدون اصلاحات ساختاری، دستیابی به ثبات پایدار امکانپذیر نخواهد بود.
این تفاوت لحنها شاید مهمترین پیام همایش امسال باشد؛ سه مقام از یک دولت که هر کدام از زاویهای متفاوت به اقتصاد نگاه میکنند، اما در نهایت بر یک نکته مشترک تأکید دارند: اقتصاد ایران توانسته از شوکهای اخیر عبور کند، اما مسیر رسیدن به ثبات و پایداری اقتصادی هنوز ادامه دارد و پایان این راه، به تصمیمهای دشوار امروز گره خورده است.
.jpg)
.gif)
